Structuur en balans of evenwicht in whisky

[Piet]

Hoewel het met regelmaat ter sprake komt is er vreemd genoeg nog geen afzonderlijk onderwerp voor "structuur en balans of evenwicht in whisky".

Het wordt wel genoemd in Aanwijzingen voor het maken van proefnotities, maar dat is het dan ook.
In Hoe beoordeel je een whisky? ben ik in het deel-onderwerp Balans wel vrij uitgebreid op dit onderwerp ingegaan maar daar verdwijnt het in totale discussie. Vandaar dat ik dat hier neerzet als, laat ik zeggen uitgangspunt.

Balans is behoorlijk ver uitgewerkt en gevestigd in de Wijn-wereld. Het heeft te maken met de structuur van een drank en staat echt voor "evenwicht".

Balans is een, niet onbelangrijke component, van de "Totale indruk" van een Whisky, het is zeker niet synoniem daarmee. Je kunt eigenlijk meerdere verschijningen van balans onderscheiden. Meestal wordt gesproken over een smaakbalans en totaalbalans. Een goede structuur is een belangrijke organoleptische eigenschap van whisky.

Zelfs in de geur op zich zit, of althans hoort, balans. De geurbalans houdt in dat er niets te snuffelen valt dat er niet in past of hoort. En ook dat de verschillen niet té uitgesproken zijn. Dit is niet zo zeer iets uit de Wijn-wereld maar lijkt me juist op Whisky van toepassing. Dit is ongetwijfeld ook de meest subjectieve balans-vorm.

De smaakbalans, of beter eigenlijk de degustatie balans. Hoe is de smaak in de mond m.b.t. de verschillende componenten ? Zijn de basis-smaken met elkaar in balans en in overeenstemming met het mondgevoel ? Niet té droog, té zoet, té bitter etc.

En de structuur-balans. Die komt dichter bij de totale indruk, maar is daar toch een onderdeel van.
Is de geur, het totaal aan aroma's en de ontwikkeling daarvan, in overeenstemming met de smaak, het mondgevoel en de afdronk, en zelfs, hoewel bij Whisky wat tricky, de kleur. De nadruk ligt hier echt op in "overeenstemming". Als je dit betrekt bij een score dan geldt dit zowel voor een Whisky van zeer hoge- als gemiddelde of zelfs lage-kwaliteit.

Bijvoorbeeld bij een complexe ontwikkeling van de neus hoort een complexe ontwikkeling in de mond. Als die heel verfijnd is past daarbij een gemiddeld lange afdronk. Als een Whisky echter een zeer uitgesproken en krachtige neus heeft verwacht je dat ook in de mond en hoort daarbij een lange, beklijvende afdronk.


P.s. Wat ik overigens wel mooi vind is de term "Een grote Wijn" of "Een hoge wijn". In de Wijnwereld wordt dit gebruikt voor een Topper, het summum van hoge kwaliteit. Een Wijn met een hoge complexiteit, verfijnde neus en smaak die volledig in balans zijn etc. etc. Komt ook voort uit de kwalificaties van Wijnen zoals "Grand Cru", Premier Cru" etc.

Klink toch mooi "Dit is een hoge Whisky" en ook "Dit is een grote Whisky" (zeg scores in de 90 of iets).

[JayDie]

De genoemde termen zijn in principe toch ook persoonlijk? Wat is té zoet of téveel rook? Dat is persoonlijk. Een verhouding van bijvoorbeeld 50% sherry en 50% rokerigheid kan iemand een mooie balans vinden, maar wanneer men minder van sherry houdt en meer van rook, dan is de balans voor die persoon 25% / 75% beter.

Maar zo gezegd: de balans: vind je dat iets overheerst of juist te weinig aanwezig is? Zo had ik bij die Bowmore Darkest 15yo meer rook / turf verwacht. De honing die ik bespeurde vond ik teveel aanwezig. De balans in deze whisky was m.i. dan ook niet 'in evenwicht'.

Structuur doet mij in eerste instantie denken aan mondgevoel. Vettig, of slap, of... de viscositeit.

[Piet]

De genoemde termen zijn in principe toch ook persoonlijk? Wat is té zoet of téveel rook? Dat is persoonlijk.

John, hier geldt hetgeen óók opgaat voor scores. Het is natuurlijk een kwestie van smaak en voorkeur, wat jij lekker vindt, zeker bij smaakcomponenten als zoet en rook.
Wat voor de een evenwichtig is, is dat voor een ander wellicht niet.
Echter onderdelen hiervan alsook het geheel zijn wel degelijk objectief te beoordelen. Voor sommige eigenschappen geldt qua balans en structuur dat er een enorme marge kan zijn terwijl er bij andere kenmerk-verhoudingen nauwelijks ruimte is voor speling.

Even overdrijven:
Een fantastische whisky, tot dusver, valt dan uiteindelijk toch (wat) tegen als hij opeens weg is en nauwelijks of geen afdronk blijkt te hebben.

Wat is té ? Inderdaad. Maar een whisky waarvan je tanden krom trekken (strak, samentrekkend, mondgevoel) door té veel tannine, zal al snel voor iedereen té droog en wrang zijn. Of de "vanille" van eikenhout is zo sterk aanwezig dat er niets anders meer in is te ontdekken. Dan zeg je dat deze "té veel hout heeft". Terwijl "hout" en tannine in de juiste verhouding essentieel zijn om een whisky structuur te geven.

Sommige liefhebbers vinden "wat meer" zwavel wel lekker. Maar ook voor deze groep geldt dat het echt té zwavelig kan zijn om nog van te kunnen genieten.

Van een oude whisky met een donkere kleur en krachtige en uitgesproken neus verwacht je ook een zekere "bite". Als die bite bij de "mouthfeel" (mondgevoel) ontbreekt, je kunt er niet op kauwen, missen we een stukje structuurbalans. Daar zal dan praktisch iedereen het wel over eens zijn.

Enz... Zo zal iedereen wel eigen ervaringen hebben die in deze context passen. Ik zou zeggen laat het ons weten.
Let wel, het gaat niet zo zeer over Welke whisky vind je ronduit vies of flink tegenvallen. Bovenstaande voorbeelden zijn juist gechargeerd. Afwijkingen in balans en structuur liggen vaak juist veel subtieler. Zeker bij top whiskies maken die vaak het verschil tussen 4 of 5 sterren of 88 of 92 punten.