Hoe beoordeel je een whisky?

[bdijkslag]

Ik heb gezocht op het forum, maar kon zo 1-2-3 niets vinden, maar als het al ooit besproken is, zie ik graag de verwijzing toegemoet....

Naar aanleiding van de regioproeverij van de Usquebaugh Society in Leusden ("een goede whisky is altijd minimaal 70 punten") heb ik afgelopen week nogal veel nagedacht over het puntensysteem. Gelukkig ging dit vaak gepaard met het nuttigen van een whisky.

Daarnaast heb ik gisteren een bericht op HetWhiskyForum geplaatst (Drum Major), waar ik een puntenbeoordeling geef van een whisky. Daarom vraag ik mij af hoe mensen hun whisky beoordelen. Als je namelijk punten van elkaar met elkaar gaat vergelijken, moet er toch wel een bepaalde basis in zitten.

Ik weet dat er diverse personen zijn, die een punten systeem hebben bedacht/ontworpen/bepaald/aangeleerd hebben en ben benieuwd naar hoe anderen het doen.

Ik gebruik(te) zelf tot vorige week een beoordeling van 1 tot 5; waarbij 3 een "ging wel" was, 4 "goed" en 5 "zeer goed". 4 en 5 zijn een regelmatige herdronk waard

Ook al heb ik nog steeds moeite met een beoordeling van 0-100 (wat is het verschil tussen 80, 81 en 82?, die krijgen bij mij waarschijnlijk allemaal een 4; daarnaast kan een whisky bij mij een 5 krijgen, maar heb ik eigenlijk nog nooit een whisky gezien met 100 punten ), zie ik ook wel dat het soms handig is om te kunnen vergelijken met anderen. Misschien moet ik gewoon een 'vertaaltabel' van de mijne (5 punten-systeem) naar het 100-punten systeem maken. Een ander voordeel van mijn 5-puntensysteem vond ik ook het feit dat als ik een whisky "lekker" vond, ik direct wist dat ik het 4 punten zou geven, in het 100-puntensysteem zal het ergens tussen 75 en 85 punten zitten en onder de 80 is volgens mij een mentale barierre. Toch zie ik ook wel voordelen in het 100-puntensysteem, aangezien goedewhisky nu in 3 categorien onderverdeeld wordt bij mij.

Maar goed, om er toch iets meer van te leren wil ik er graag meer van weten; om te starten, hier mijn lijstje met beoordelingen, die ik afgelopen week heb opgezet en mijn 'oude' lijstje van 1-5

Mijn oude systeem:
1 : Is dit whisky?
2 : Herkenbaar
3 : Gaat wel
4 : Goed (= Lekker)
5 : Zeer goed (= Zeer lekker)

Mijn 100-Puntensysteem:
-64 : Slechte whisky
65-69 : Voldoende
70-74 : Goede whisky, met minpuntjes
75-79 : Goede whisky
80-85 : Goede whisky, met bijzonderheden
85-90 : Extreem goede whisky
90- : Once in a lifetime

Ben benieuwd naar jullie systeem....

[JayDie]

Dit maakt het ook gelijk lastig om punten van elkaar met elkaar te vergelijken. Wat is jouw 80 of 4 en wat is mijn 80 of 4...

Zo weet ik dat Piet redelijk 'laag' scoort (vergeleken met mijn scores). Volgens mij scoort Piet bv. 75 waar ik al een 80 of 85 zou geven!

Dus... scoren doe je voor jezelf. Precies ook wat je zegt: je moet een basis hebben naar aanleiding waarvan je die ene hoger scoort. Verschil tussen 80 en 81: je vind whisky '80' goed, maar '81' net iets beter. Je kan dat niet doen met 1-5. Ja, je gaat dan 4+ krijgen...

Trouwens... je scoort whiskies in de 1-5 range, maar je gebruikt ook 1-2 niet? Idem bij de 0-100 range: daar gebruik je grofweg 0-55 niet.

In de range van 0-100 scoor ik whiskies, met natuurlijk ervaring als basis, als een 'raportcijfer'. Op school kreeg je ook een 8.1 of een 7.7. Soms vind ik een whisky niet geweldig, maar heeft hij bijvoorbeeld wel een superneus. Dan scoor ik de neus, smaak en afdronk apart. Optellen en delen door 3. Zo weet ik altijd nog bij m'n notitie dat die neus geweldig was, maar de smaak minder.

Jim Murray beoordeelt naast de neus, smaak, afdronk ook de balans. Tsja... je kunt het natuurlijk zelf zo gek maken! Als je de kleur ook belangrijk vind, bijvoorbeeld...

De 1-5 range vind ik persoonlijk te krap; je kunt niet zien welke nu beter is als de ander (als je dat wilt scoren). Krijg je natuurlijk ook met de 0-100 range, maar daar is nu iets meer speling. Jim Murray scoort nu zelfs met halve punten. Nee, in smaak kun je dat niet uitdrukken, maar je kunt wel zeggen: deze zit tussen whisky X met 85 punten en whisky Y met 86 punten.

Maar dan nog... smaak verandert, je krijgt meer ervaring, etc.: een whisky die je 'in den beginne' hoog scoorde vind je nu misschien wel bocht!


Bottum line up: scoor voor jezelf om te bepalen wat jij lekker(der) vind! Vergelijken kan eigenlijk niet door de vele systemen en manieren. Smaak is persoonlijk!

[gadeweerd]

Ik geef net als de meeste anderen max 25 pnt voor geur, smaak, finish en balans (of totale indruk). Zo kan ik voor mezelf zo objectief mogelijk tot een waardering komen. ik zou graag willen dat ik dezelfde whisky altijd hetzelfde score, maar daar ben ik niet toe in staat. Maakt dat een score zinloos...? Voor mij niet. De afwijking valt meestal mee.

[GJR]

Dat het scoren van Whisky iets persoonlijks is ben ik het helemaal eens met Jaydie. Het hangt ook helemaal af van hoeveel ervaring je hebt. Toen ik net begon nog niet zo lang geleden begon ik met een 5-sterren opzet. Is als je nog maar bijvoorbeeld twee verschillende whiskies heb gedronken vrij makkelijk. Maar in de loop der tijd, en dan heb ik nog maar een stuk of 8 whiskies echt meerdere malen gedronken, wordt toch al snel lastig en gaat ook je gemoed meespelen, vandaar dat ik een whisky ook pas plaats na een paar keer proeven. Ik vond bijvoorbeeld een HP12y ook erg lekker, had hem eerst 4 sterren gegeven en daarna (niet dezelfde dag) een Talisker genomen, welke ik ook erg lekker vond. Ik wilde hem geen 5 sterren geven, gezien mijn beperkte ervaring, maar vond hem toch beter dan de HP12y, dus ja wat doe je dan... ga je al snel toch na een 10 punten systeem toe. En wellicht net als Jim Murray als je op een gegeven moment zoveel hebt geproefd is zelfs dat niet meer voldoende. Het is ook waar dat je eigenlijk maar een deel van het puntenspectrum gebruikt, omdat in je gevoel zit ingebakken dat een 1 ster of 10 punten slecht is (zou je dat doortrekken hoe scoor je dan een restaurant met 1 (michelin) ster ). Het systeem van Gadeweerd is misschien wel heel bruikbaar, maar voor mij gezien mijn beperkte ervaring toch wel moeilijk. Momenteel probeer ik meer aandacht te geven aan de smaaknotitie, die duidelijk genoeg moet zijn om te bepalen of ik de fles nog eens koop, dan aan het daadwerkelijk punten geven.

[Fi-Wi]

Bottum line up: scoor voor jezelf om te bepalen wat jij lekker(der) vind! Vergelijken kan eigenlijk niet door de vele systemen en manieren. Smaak is persoonlijk!

Helemaal mee eens en dan nóg.

Ik waardeer dezelfde whisky op verschillende momenten toch vaak weer net iets anders. Naast neus, smaak en afdronk spelen vele andere factoren, zoals gemoedstoestand, laatst genuttigde maaltijd, het gezelschap, of het ontbreken daarvan en omgeving (haardvuur aan/uit, zit ik tijdens een zwoele zomeravond buiten in de tuin of kom ik net uit een oer-Hollandse najaarsstorm, tot op het bot doorweekt, thuis), bij mij een rol bij de beoordeling van een whisky.

Daarbij houd ik van afwisseling. Na een tijdje Islay's drinken (over een paar avonden gespreid) gaat de peat mij tegenstaan en verlang ik naar een Highland of Speyside en vice versa. De waardering aan het eind van zo'n periode is daarom lager dan aan het begin. Gelukkig voorziet het whiskyaanbod in een ruim palet keuzemogelijkheden.

Waarderingen zeggen mij daarom niet zo veel.

[Piet]

Ik heb gezocht op het forum, maar kon zo 1-2-3 niets vinden, maar als het al ooit besproken is, zie ik graag de verwijzing toegemoet....

Bennie , er is op het forum toch al heel wat over geschreven hoor, ook over scores. Vreemd genoeg nog niet onder deze titel ! Nu dan toch.

Een van de belangrijkste berichten om even te checken is Aanwijzingen voor het maken van proefnotities, aangezien we dit hanteren in de standaard score in de proefnotities in deze rubriek, Proefnotities, "Tasting notes" en organoleptische onderwerpen. Dit is dé rubriek waar we zo veel mogelijk de proefnotities plaatsen en waar ook de aanwijzingen te vinden zijn.

Hoewel smaak persoonlijk is, is een score wel degelijk behoorlijk ver te objectiveren. Daar is wel veel proefervaring en vergelijking voor noodzakelijk. Zie over scores: Nut en interpretatie van scores.

Zie o.a.
Beschrijven van de kleur van whisky
Kun je te vroeg beginnen met het maken van proefnotities?
De waarde van een "verkoop" proefnotitie
Hoe Whisky te proeven
In verband met dit laatste onderwerp staat er inmiddels een goede index in: Aroma's in Whisky.

[JayDie]

Daarbij houd ik van afwisseling. Na een tijdje Islay's drinken (over een paar avonden gespreid) gaat de peat mij tegenstaan en verlang ik naar een Highland of Speyside en vice versa. De waardering aan het eind van zo'n periode is daarom lager dan aan het begin.

Daarom vind ik het ook zo lastig om mijn favoriete whisky tot op heden te bepalen

Ik geef net als de meeste anderen max 25 pnt voor geur, smaak, finish en balans (of totale indruk).

Het systeem van Gadeweerd is misschien wel heel bruikbaar, maar voor mij gezien mijn beperkte ervaring toch wel moeilijk. Momenteel probeer ik meer aandacht te geven aan de smaaknotitie, die duidelijk genoeg moet zijn om te bepalen of ik de fles nog eens koop, dan aan het daadwerkelijk punten geven.

De term "Balans" vind ik ook een vaag / moeilijk. "Totale indruk": goed alternatief, Antoine!

[Piet]

De term "Balans" vind ik ook een vaag / moeilijk. "Totale indruk": goed alternatief, Antoine!

Ik denk niet dat Antoine het zo bedoeld John. Ik denk ook dat het wat genuanceerder (en ingewikkelder) ligt.
Balans is behoorlijk ver uitgewerkt en gevestigd in de Wijn-wereld. Het heeft te maken met de structuur van een drank en staat echt voor "evenwicht".

Balans is een, niet onbelangrijke component, van de "Totale indruk" van een Whisky, het is zeker niet synoniem daarmee. Je kunt eigenlijk meerdere verschijningen van balans onderscheiden. Meestal wordt gesproken over een smaakbalans en totaalbalans.

Voor meer diepte over specifiek dit onderwerp zie Structuur en balans of evenwicht in whisky.

[JayDie]

De term "Balans" vind ik ook een vaag / moeilijk. "Totale indruk": goed alternatief, Antoine!

Ik denk niet dat Antoine het zo bedoeld John. Ik denk ook dat het wat genuanceerder (en ingewikkelder) ligt.

Klopt! Ik weet ook wel wat met balans bedoelt wordt, maar ik bedoelde meer "een totale indruk omschrijven" ipv de balanscomponenten. Bij elke note zet ik bij mij altijd een "Comment" met daarin zaken die niet direct onder de neus - smaak - afdronk vallen.

"Goed alternatief" dus meer in de zin van: hetgeen te beschrijven.


...als je begrijpt wat ik bedoel...

[Piet]

...als je begrijpt wat ik bedoel...

Ah, helemaal. Een "one liner". Een éénregelige samenvatting van je proefbevinding of drinkervaring. Inderdaad, dat doe ik ook meestal wel.

Daar komt dat "Een grote Whisky" dan goed van pas.... b.v. voor een van je absolute toppers.

[gadeweerd]

Met balans bedoel ik inderdaad meer dan de totale indruk; het is de harmonie in de dram, het evenwicht van smaken en geur. Is één en ander met elkaar in balans. Overheersen er smaken of is de dram eendimensionaal? Het is een soort overall waardering van de smaak, geur en finish in het totaal beeld....

of zoiets...

[rtbrouwer]

Ik heb een aantal jaren een excel lijst bijgehouden met alles wat ik dronk. Die scoorde ik toen op 4 factoren.
1. Look & Feel
2. Geur
3. Smaak
4. Afdronk/nasmaak

Voor alle 4 de categoriën kon ik 25 punten geven en die telde ik bij elkaar op. De reden dat ik ook de look & feel meeneem is omdat ik de bijzonderheid van een whisky toch ook wel belangrijk vind. Een fles Maccallan uit 1938 waar er wereldwijd nog maar een paar van zijn is toch wel een bijzonderheid, los van de geur/smaak/afdronk. Terwijl een black label best een goede whisky is maar wel gewoon een massaproduct. Maakt het voor de beleving toch iets minder bijzonder voor mij.

Een aantal jaren geleden ben ik gestopt met het bijhouden van die scores. Ik was meer bezig met schrijven en vergelijken dan met genieten. Nu hanteer ik een systeem wat voor mij echt perfect werkt, het gaat als volgt.

Geniet van je whisky en schrijf er niets over op. Als je na een aantal jaren nog weet welke whisky het was dan was het een topwhisky, anders niet. Zo weet ik uit mijn hoofd te noemen dat ik in het voorjaar van 2006 een fles Glencadam uit 1976 op cask strenght heb gedronken. Waren maar 186 flessen van gemaakt. Geweldige whisky.... Ik heb datzelfde voorjaar nog 2 flessen gekocht waarvan ik alleen nog weet dat het een Caol Ila en een Linkwood waren. Verder niets. van die Glencadam kan ik zo de fles voor de geest halen en als ik me ogen dicht doe weet ik nog hoe die ruikt.

Dat heb ik met een aantal whiskies en dat zijn voor mij dan echt de toppers..... lekker genieten

[JayDie]

Een aantal jaren geleden ben ik gestopt met het bijhouden van die scores. Ik was meer bezig met schrijven en vergelijken dan met genieten.

Jep, daar heb je een punt. Maar men kan natuurlijk ook genieten van dát hele proces