In Nieuwe whisky-tips. Welke whisky zou je aanraden ? ontstond een aardige discussie waar ik hier graag nog even op in wil gaan.
In principe komt het er op neer dat whiskies zouden kunnen worden ingedeeld in twee groepen, namelijk: "zachte" en "harde". Hoewel zo'n indeling een handvat zou kunnen bieden voor beginnende liefhebbers en leken, bestaat deze mijns inziens niet en zou deze onze Godendrank ook geen eer aan doen en hoe handig wellicht ook, de zaak oversimplificeren. Hoe dat zo ? Verklaar u nader.
Bij een zachte whisky kan ik me nog wat voorstellen, maar dan nog wat is er dan zacht aan een zachte whisky ? De term is wel heel generiek.
Wat is dan een harde whisky ?
Het ging in het betreffende bericht om "hard" = "hardere turf whisky's". Wat kan er dan hard aan zijn ? Ik zou het niet weten omdat ik het woord in dit verband nooit zou gebruiken.
Echter, later kwam dit in de discussie:
Matti schreef:... Wat is dan eigenlijk de vakterm als tegenstelling voor zacht ('smooth') smakende whiskies? Dus eigenlijk de overkoepelende term waarmee je alle uitgesproken smakende whiskies kan vangen.
Wellicht speelt hier het generatieprobleem qua spraak en woordgebruik. Hard vind ik in deze context zo wie zo negatief klinken, en dat is toch niet de bedoeling.
Van Dale geeft veel betekenissen voor "Hard". Daaronder staan er enkele die in dit verband wel eenduidig en relevant kunnen zijn. Zoals daar zijn:
hard water - In verband met vloeistof, hier water wordt hard ook gebruikt maar alleen om water met veel kalk aan te geven en dat kan hier niet de bedoeling zijn.
streng - Een whisky zou je wellicht kunnen betitelen als streng maar voor een leek zullen gezien het a.b.v. waarschijnlijk alle whiskies dan streng zijn. Hoewel ik me dit bij een sterk geturfde dram wel voor kan stellen is het toch niet echt bruikbaar zonder de turf vermelding omdat het anders veel te vragen over laat.
hevig. Verdere uitleg in Van Dale maakt dit niet echt bruikbaar voor het doel. Echter. Het brengt wel een bruikbaar synoniem naar voren: Heftig. Bij een sterk geturfde whisky kun je zeker zeggen dat die heftig is. Maar dit dekt dan toch niet de (bedoelde) lading. Voor mij is een totaal niet geturfde Aberlour a'bunadh ook heftig, zeker als die puur wordt gedronken, en eigenlijk in niets te vergelijken met de geturfde Laphroaig 10yo die ik in zijn soort heftig vind.
Bij Wijn wordt het woord "krachtig" gebruikt om een wijn aan te duiden die zowel veel en/of een uitgesproken neus heeft als veel body (en alcohol). Bij Whisky lukt dat gewoon niet omdat het alcohol percentage hier een andere betekenis heeft. Een Cask Strength op 60% is zeker sterk maar niet noodzakelijkerwijs een krachtige whisky als geheel.
Hoewel veel termen en begrippen uit de Wijnwereld uiterst bruikbaar zijn voor proefnotities, is juist deze wat moeilijk te plaatsen.
"Zacht" is een niet scherpe whisky, dus niet heel peperig (eventueel pittig, maar dat is toch net weer anders), die vaak ook nog zacht aandoet qua mondgevoel omdat die "filmend" (mondholte bekledend) is, en eventueel enigszins zoetig bovendien. Hiervoor wordt ook wel de term "soepel" gebruikt. Een juiste combinatie van zoetig, filmend, opwekkend en niet té droog.
Een zachte whisky zal ook niet al te drogend of astringent zijn (b.v. door (té) veel hout) omdat ook dat weer niet zacht is. Zacht heeft meer betrekking op de smaak dan op de geur maar kan ook op het geheel slaan (zie ook Wat is nu eigenlijk "body" en wat "zoet" ? ).
Ook, of eigenlijk juist, een uitgesproken krachtige geturfde whisky kan heel zacht zijn. Zacht gaat dan vooral om het mondgevoel. Zachtheid is vaak een eigenschap van oudere whiskies die dan weer los staat van het al dan niet hebben van een uitgesproken geur of smaak.
Conclusie: Spreek over een "sterk geturfde", "zwaar geturfde" of "rokerige whisky" als dat bedoeld wordt.
Spreek over een "krachtige whisky" of "rijke whisky" als die zowel qua geur als smaak en afdronk ook krachtig cq rijk is. Anders is het een "lichte whisky" die nog steeds een uitgesproken neus kan hebben.
Spreek over een "delicate whisky", "subtiele whisky" of een "verfijnde whisky" als het dat is in zowel neus als smaak is. En ja ook een "zwaar geturfde" whisky kan toch verfijning hebben door complexiteit en dus zeer subtiel zijn ! Ben je daar nog ?
Dit gezegd hebbende en om een lang verhaal samen te vatten, verwijs ik naar b.v het
Smaak diagram van een aantal (Classic) Malts.
Dit heeft 4 kwadranten. Om op het hoogste niveau een whisky te beschrijven heb je dus altijd twee assen, dus twee termen nodig. Ik denk ook niet dat het met minder kan. En dit gaat dan alleen over Schots SIngle Malts uit die serie !
Over het erbij betrekken van blends, maar ook niet Schotse whiskies al dan niet Malt of Single Malt, Whiskey, Bourbon en grain-whiskies, hebben we het dan nog niet.
In The World Atlas of Whisky, Broom, NL Whisky Wereldatlas gebruikt Dave Broom dit diagram ook maar met veel meer Schotse Single Malts.
Het feit dat hij in dit boek met een aantal "smaakvelden" komt en dat David Wishart in zijn boek Whisky geclassificeerd 10 clusters nodig heeft geeft wel aan dat een tweedeling echt niet haalbaar is.
Zo'n whisky waarbij je mond vertrekt van de alcohol.
