Sherry, Marsala & Madeira zoektocht: Jouw gouden tip

[pedrowhisky]

Met de feestdagen voor de deur is het tijd voor mijzelf weer eens te trakteren op een nieuwe fles. Ik heb ondertussen redelijk de sherry whiskies ontdekt en de standaard bottelingen geprobeerd (de glendonach, Allachie, fiddich, bunnahabhain is niet een uitputtende lijst, maar de 'standaard' aangeraden merken en flessen voor sherry heb ik ondertussen op). Ik ben nu aangekomen bij Marsala en Madeira vaten en het lijkt er op dat versterkte wijnvaten mijn voorkeur genieten. Recent heb ik een paar nieuwe David McMurry flessen gekocht en deze vielen zeer in de smaak.

Sommige whiskies die ik heb geprobeerd zijn zo vettig en romig dat een werther's original denk ik de beste vergelijking bied, met een complexiteit aan andere smaken die het versterken, zeker caramel en vanille tonen. Ik ben er nog niet achter wat dit effect veroorzaakt.

Hieruit komen drie vragen:
1. zijn er tips voor een fles die in de smaak zou vallen gezien de voorliefde voor sherry en versterkte wijnvaten? (Graag wel whisky die nog te vinden is in de winkels en onder de 100,- max 150,- voor echte toppers)
2. Of er (naast Port) ook nog andere vatrijpingen zijn waar ik naar kan kijken met versterkte wijnen die mogelijk bij mij in de smaak kunnen vallen
3. Wat de vettige en romige smaak in sommige whiskies veroorzaakt en of er nog een tip voor een fles of distillery is waar ik naar kan kijken?

[Uridium]

Als je op zoek gaat naar jouw favoriete smaak, dan is het wel handig als je het begrip 'sherry' wat verder uitpluist.
Er wordt wel vaak de term 'sherry cask' o.i.d. gebruikt, maar het is nogal bepalend wélke sherry er eerder in dat vat heeft gezeten:

PX of Pedro Ximénez:
Stroperige superzoete sherry gemaakt van zeer diep ingedroogde Pedro Ximénez-druiven. Whisky van PX-vaten geeft - afhankelijk van hoe 'nat' het vat was - een weelderige smaak van rozijnen, krenten en gedroogde dadels. Haal voor de lol eens een fles PX bij de slijter; dan herken je 't daarna meteen in whisky's. Wel even je bloedsuikerspiegel in de gaten houden, want PX zit in de ordegrootte van 420 g/l restsuiker na vergisting!

Moscatel:
Ook een sherry-product, maar er is een hoop moscatel die formeel niet valt onder het begrip sherry (zie verderop). Hier en daar zie je wel whisky's gelagerd op ex-Moscatel-vaten. Ook heel zoet, maar van de zeer fruitige en vrolijke muscaat-druif gemaakt. Verwacht hier veel meer tonen van sering, Turks fruit, lychee etc. Koop eens een trosje muscaatdruiven of - als je druft en na de PX nog geen diabetes hebt ontwikkeld - een flesje moscatel.
Bedenk, dat er veel méér regio's zijn die hun zoete wijnen van muskaatdruiven eveneens 'moscatel' noemen. De lekkerste - als je 't mij vraagt - is Moscatel de Sétubal uit Portugal.

Wil je goede PX en moscatel, koop dan die van Lustau.

En nu wordt het even lastig, want hier komen we op een scheiding in de sherry-wereld. Er zijn - naast PX en moscatel - ruwweg 2 soorten sherry:
1. Sherry waarbij het de bedoeling van de sherrymaker was, dat deze 'flor' zou krijgen
2. Sherry die meteen zo ver is aangesterkt, dat de vorming van 'flor' vrijwel uitgesloten is.

De eerste soort heeft een beetje spiritus-achtige toon, veroorzaakt door de gistsoort 'flor' (Spaans voor bloem) die in de voor 3/4e afgevulde vaten ineens opduikt en een wit tot lichtgroen afdeklaagje maakt. Door de zuurstofarme condities onder de flor én de eigen smaak van de flor, krijg je strakke, nerveuze sherry's. Die kun je in pure variant proeven als 'fino' of 'Manzanilla' (deze laatste is fino uit Sanlucar de Barrameda). Voor de meeste mensen iets té, en dus hebben ze varianten gemaakt die zijn aangelengd met PX, tot medium-dry, medium en cream sherry.

Er zijn flor-sherry's die een lange vatrijping ondergaan en daardoor veel complexer worden. Dan wordt het 'Amontillado'
Er zijn ook vaten die bedoeld waren om Amontillado te worden, maar waarbij de flor om onverklaarbare redenen ineens afsterft. Die worden dan alsnog 'oxidatief opgevoed' (zoals Oloroso). Dan krijgen ze een streep op het vat, een 'palo cortado', en gaan dan ook zo heten.

Het tweede soort is dus meteen behandeld met zoveel alcohol, dat er überhaupt geen flor ontstaat. Dit wordt dan Oloroso. Dit zijn de heerlijk notige sherry's, met eindeloze gelaagdheid. Er zijn trouwens hybride varianten, zoals Amoroso; dat is Oloroso met een leuke scheut PX om 'em zoet te maken.
Whisky gelagerd op Oloroso of Amoroso hebben mijn voorkeur; ze zijn veel verfijnder dan whisky met PX-invloed.

En dan heb je nog een glijdende schaal van Manzanilla Olorosa, een Manzanilla die smaakt als Oloroso. En je hebt cream sherry volledig op basis van Oloroso, oftewel: te ver doorgeschoten met de PX. Maar je hebt dus ook cream op basis van fino; die is veel frisser (en goedkoper!).
Oh ja, nog een weetje: alle sherry behalve PX en moscatel is gemaakt van één druivenras: Palomino fino.

Tot zover mijn kwartje omtrent het begrip 'sherry'

[Reichenbach]

...Tot zover mijn kwartje omtrent het begrip 'sherry'

Kwartje?

[HammerHead]

1. Gezien je voorkeur voor romigheid en vettigheid zou ik zeker voor een vatsterkte independent gaan. Nu ben ik zelf geen superfan van willekeurige welke sherry rijping, maar de fruitige, toffee, chocolade varianten kan ik meestal goed waarderen. Afgelopen jaar vielen deze zeker in de smaak:
- https://www.whiskybase.com/whiskies/whi ... in-2008-wm
- https://www.whiskybase.com/whiskies/whi ... ie-2008-wm
- https://www.whiskybase.com/whiskies/whi ... l-2010-mos
- https://www.whiskybase.com/whiskies/whi ... n-2012-wds
- https://www.whiskybase.com/whiskies/whi ... e-2012-wds

Nog een botteling van de dudes van vorig jaar, maar wel een topper wat mij betreft (en nog verkrijbaar bovendien):
- https://www.whiskybase.com/whiskies/whi ... s-2009-wds

2. Voor de gehele uiteenzetting over sherry etc, zie Uridium

3. Vettigheid en romigheid associeer ik in eerste instantie met het destillaat zelf, maar uiteraard ook met het niet toepassen van chill filteren en op hogere sterkte bottelen. Dus dan zit je bij vrijwel alle independents wel goed. De vanille en carameltonen komen in beginsel overigens vrij uit het hout zelf en dan met name dor interactie van de spirit met de verkoolde binnenlaag van een whiskyvat.

[defeatless]

En dan denk je dat je alles gehad te hebben...... Little did you know....

De sherryvaten die voor sherryproductie gemaakt worden, zijn van totaal andere orde dan de sherryvaten die voor de whiskyindustrie gemaakt worden.
Dat zijn twee volkomen gescheiden werelden.
De sherry die op de whiskyvaten heeft gelegen wordt soms twee tot drie keer gebruikt. Daarna wordt het simpelweg weggegooid of verwerkt tot azijn (sherryazijn is een goedkope balsamicoazijn).

Heb je een 'echt' sherry vat, dan zie je dat wel terug in de prijs. Zuidam koopt die dingen, dan betaal je met gemak €3000,- voor een puncheon. Dat is een veelvoud van wat een sherryvat voor de whiskyindustrie kost. De Family Casks van Glenfarclas liggen ook op dergelijke vaten.

En dan kun je de vaten ook nog eens meerdere keren gebruiken. Ik ben momenteel een beetje afgeknapt op de first-fill vaten. Daar zit me vaak teveel sherry in, hierdoor proef je het distillaat minder tot helemaal niet meer. Ik ben veel meer fan van second- of third-fill. En dan inderdaad het liefst Oloroso of PX.

Overige versterkte wijnvaten zijn veelal een hit or miss in mijn ogen (gewone wijnvaten nog veel vaker een miss dan een hit). Mijn stelregel is dan ook dat ik deze eerst wil proeven voordat ik tot aankoop over ga. Ik kocht altijd Glenmorangie Quinta Ruban blind. Maar na de afgelopen twee edities kan je die ook wel overslaan.

Mocht ik je een tip willen geven: Kavalan. En mocht je in de buurt van Stadskanaal zijn: Dramtime is Nederlands agent voor die stokerij, kun je gelijk een slokkie proeven.

[pedrowhisky]

Als je op zoek gaat naar jouw favoriete smaak, dan is het wel handig als je het begrip 'sherry' wat verder uitpluist.

Dat uitpluizen gaat nu denk ik wel lukken. Ik had geen idee dat er zoveel achter sherry zat. Dat verklaart voor mij nu ook waarom de ene op sherry gerijpte whisky ik heerlijk vind en de andere maar wat matig. Dikke kans dat het te maken heeft met het soort sherry. Ik zal mij er zeker verder in gaan verdiepen en ook eens wat anders gaan proeven dan whisky zoals je adviseert.

En dank voor de tip HammerHead. Op het eerste gezicht ziet het er uit al mooie flessen. Ik zal er zeker 1 van uit kiezen voor onder de kerstboom.

En stadskanaal... dat ligt niet in de buurt en kom eigenlijk ook nooit in die hoek van het land, maar mocht ik er toch eens in de buurt zijn zal ik het zeker onthouden daar langs te gaan

[HammerHead]

Dat uitpluizen gaat nu denk ik wel lukken. Ik had geen idee dat er zoveel achter sherry zat. Dat verklaart voor mij nu ook waarom de ene op sherry gerijpte whisky ik heerlijk vind en de andere maar wat matig. Dikke kans dat het te maken heeft met het soort sherry. Ik zal mij er zeker verder in gaan verdiepen en ook eens wat anders gaan proeven dan whisky zoals je adviseert.

Let er wel op dat de smaaknotities die Roelof geeft voor de verschillende sherry soorten zich niet persé direct terug laten vertalen naar de smaak van de uiteindelijke whisky. Ik heb toch diverse op Oloroso gerijpte whiskies in het glas gehad die ik blind als een PX rijping had ingeschat en andersom.

En dank voor de tip HammerHead. Op het eerste gezicht ziet het er uit al mooie flessen. Ik zal er zeker 1 van uit kiezen voor onder de kerstboom.

[Fat Bastard!]

Tot zover mijn kwartje omtrent het begrip 'sherry'

Masterclass sherry

[Paulini]

dag,

Kijk eens naar de Yellow Spot (12 jaar oude) Single Pot Still Irish. Daar ga je geen spijt van krijgen als ik zo lees waar jij goed op gaat.

succes!

gr.,
Paul

[Iain87]

Misschien ook een idee om juist enigszins gericht de breedte in te gaan met samples? Klinkt misschien als een tegenstelling, maar er zijn meerdere mensen op dit forum die veel samples aanbieden en in hun lijstjes ook netjes hebben vermeld wat voor vaten de whisky op gerijpt is. Als je dan een beetje de WB links checkt kun je zien of het gaat om een recentere botteling die binnen je gewenste budget past. Zo kun je erg gevarieerd leuke dingen proeven met een focus op de sherry/port/madeira/marsala types waar je interesse in hebt zonder gelijk een hele fles te kopen met het risico van een miskoop.

Als ik bijvoorbeeld in de lijst van Andre kijk zie ik onderaan al 3 flessen van de recente Adelphi serie op Refill Oloroso Sherry Hogshead,
First fill. PX Sherry en Refill Sherry Hogshead. En er staan natuurlijk veel meer in de rest van de lijst, en dan hebben we het nog niet eens over de sample lijst van bv Henri . Gewoon een leuke fles kopen is natuurlijk ook top, maar wellicht dat je op deze manier meer kan ontdekken om het hoekje te vinden waar jij zelf echt warm van wordt.

[Reichenbach]

En stadskanaal... dat ligt niet in de buurt en kom eigenlijk ook nooit in die hoek van het land, maar mocht ik er toch eens in de buurt zijn zal ik het zeker onthouden daar langs te gaan

Zeker doen voor als je in de buurt bent of er zelfs een stukje voor om moet rijden. Mooie zaak voor de whiskyliefhebber.

[WhiskyDudes]

Met de kanttekening bij de uitvoerige (en correcte) uiteenzetting van Uridum dat we het dan hebben over vaten die specifiek voor sherry gebruikt worden.
Want bij de seasoned vaten (waar Defeatless - Alex) het over heeft is het eigenlijk amper van belang wat er op heeft gelegen omdat deze (goedkope) vaten maar een maand of 5-6 een sherry hebben bevat. Das een vat wat al 4-5-6 x voor whisky is gebruikt en dan een ‘nieuw’ leven ingaat nadat er voor 6 maanden sherry op heeft gelegen. Dus daar haal je qua smaak bijna nooit uit of het Oloroso of PX was. Wij zeggen altijd ‘seasoned vat = wel de kleur, niet de smaak’
Overigens zijn prijzen van € 3000 voor dit soort vaten wel wat overdreven, zo’n seasoned pauper vat kost rond de € 500 en een echt ex sherry vat € 1200-1500 als we het over een hogshead hebben.
Voor Pucheons en Butts (ex Solera) zit je rond € 2000 maar die zijn erg schaars.
Overigens onderschrijf ik niet helemaal wat Alex zegt over 2nd fill. Ligt er aan of de spirit er direct opgaat (wat de laatste 20 jaar eigenlijk nooit meer zo is) Als je het hebt over eerst 5-8 jaar in een refill (4-5-6 fill) en dan naar een mooi vat dan is 2nd fill echt wel een heel goede keuze voor de volgende 6-12 jaar. Onze ervaring is dat je meer moet kijken naar welke spirit op wat voor vat. Zo kan je met Glenrothes eigenlijk ongestraft alles doen wat in je opkomt, dat gaat op een heftig 1st fill vat ook goed. Alleen niet vanaf dag 1. Je ziet, het is niet zo eenduidig en simpel.

[Slight]

Ik wil deze tippen:

Edradour 2012 12 years old Small Batch Madeira Casks

[Iain87]

Onze ervaring is dat je meer moet kijken naar welke spirit op wat voor vat.

Ja dit is zeker waar. Ik heb nu een aantal Ardmore's met PX finish staan en die vind ik echt top, de combinatie van de extra zoetheid vind ik met de turf van Ardmore heerlijk. Als ik dan kijk naar de verschillende flessen Hazelburn uit Oloroso vat vind ik die ook weer heerlijk. Maar ik kan dan niet gelijk concluderen dat ik altijd PX liever heb voor peated en Oloroso voor non-peated, daarvoor zijn er eigenlijk gewoon te veel factoren in het spel (hoe 'actief' was het vat want hoeveelste fill was het, welk vat type met welk distillaat, leeftijd etc.).

[pedrowhisky]

Misschien ook een idee om juist enigszins gericht de breedte in te gaan met samples? Klinkt misschien als een tegenstelling, maar er zijn meerdere mensen op dit forum die veel samples aanbieden en in hun lijstjes ook netjes hebben vermeld wat voor vaten de whisky op gerijpt is.

Dit klinkt zeker niet als een tegenstelling. Ik koop zelden flessen blind. Dat doe ik zeker niet met dure flessen. Een fles van een paar tientjes kan je jezelf geen bult aan vallen en is de gok waard als het bocht is maar ik ben een groot fan van samples proberen voor ik koop. De ervaring leert dat maar 1 of de 10 samples het echt waard is om daar een fles van aan te schaffen.

Je ziet, het is niet zo eenduidig en simpel.

En gelukkig maar, als dat het wel was dan zou het een eendimensionale hobby zijn en konden we niet genieten van een masterclass van Uridium