Ik word vaak getriggerd door scores en uitspraken van anderen (ik heb tal van voorbeelden in de trant van “bah wat een smerige whisky” en vervolgens wordt de whisky 80 punten gegeven), ook zie bij veel bloggers/proevers een staatje hoe hun scores gelezen moeten worden ("50-59: dit is echt heul erg vies; 60-69: al wat beter, maar m’n glaasje drink ik niet op" etc etc) en soms zelfs formules in onderschriften op fora over hoe hun score om te zetten naar rapportcijfer! En dan vraag ik me twee dingen af:
1. Hoe komt het dat we allemaal dezelfde schaal gebruiken, maar er toch per persoon bij verteld moet worden hoe de schaal te interpreteren? Scores vergelijken is dus niet echt mogelijk, en een gemiddelde score op Whiskybase hoeft dus ook niet veel te zeggen.
2. Hoe komt het dat een matige, maar voldoende whisky niet gewoon 65 punten wordt gegeven?
Om dit proberen te beantwoorden ben ik de geschiedenis van de 100 punten schaal eens ingedoken. Bekend is dat de 100 punten schaal zijn origine heeft in de wijnwereld, dus laten we daar eens beginnen.
De schaal blijkt in de jaren 80 gepopulariseerd te zijn door wijncriticus Robert Parker. Dit systeem was gebaseerd op het 20 punten systeem van de University of California-Davis. De 100 punten wijn schaal had een vastgelegde en heldere opbouw in 5 factoren:
Dat eerste puntje is natuurlijk het interessantst. Alle wijnen krijgen bij voorbaat al 50 punten. Het is dus geen 100 punten schaal, maar een 51 punten schaal (50-100). Daarmee houdt de vergelijking met een rapportcijfer maal 10 dus gelijk op.
Deze schaal wordt in de wijnwereld nog steeds op grote schaal (sorry) gebruikt. Anders dan in de whiskywereld lijkt de schaal nog steeds gestandaardiseerd te zijn. Vele sites melden dat de schaal begint bij 50 en geven dezelfde onderverdeling aan.
96-100: An extraordinary wine of profound and complex character displaying all the attributes expected of a classic wine of its variety.
90 - 95: An outstanding wine of exceptional complexity and character.
80 - 89: A barely above average to very good wine displaying various degrees of finesse and flavor as well as character with no noticeable flaws.
70 - 79: An average wine with little distinction except that it is a soundly made.
60 - 69: A below average wine containing noticeable deficiencies.
50 - 59: A wine deemed to be unacceptable.
Dan naar de whiskywereld. Zoals meerdere terminologieën (bv terroir, vintage) vond ook de 100 punten schaal zijn weg van de wijn- naar de whiskywereld. Whisky’s raten werd vanaf de late jaren tachtig gepopulariseerd met name door Michael Jackson met zijn Malt Whisky Companions. Jackson gebruikte hierbij een 100 punten schaal. Niet duidelijk is of hij exact de Parker schaal aan hield, maar gezien al zijn scores lopen van een minimum van 59 tot een maximum van 96, lijken ook hier inderdaad de eerste 50 punten ‘gratis’ te zijn. (edit. uit het voorschrift van de eerste Malt Whisky Companion blijkt inderdaad dat Jackson niet aan scores onder de 50 doet)
Na Michael Jackson kwam er een nieuwe invloedrijke groep die whisky’s ging raten: de Malt Maniacs. De Malt Maniacs waren zwaar geïnspireerd door Michael Jackson en namen zijn manier van scoren over. En hier begon de Parker schaal los gelaten te worden. Niet bij alle maniacs was er het besef dat de eerste 50 punten cadeautjes waren en begonnen dus de feitelijke 1-100 punten te gebruiken. Maar niet helemaal. Om een beetje in de buurt bij andere ‘raters’ (waaronder Michael Jackson) en wijnscores te blijven, bleven de scores in de range 70-80-90 liggen, waardoor het een soort rare omgekeerd logaritmische schaal is geworden.
Mijn inziens is hier de verwarring geboren. De scores waren wel vergelijkbaar, maar er was geen sprake meer van een gestandaardiseerde schaal. Deze verwarring kwam natuurlijk weer bij de raters terecht, en men had moeite om te verklaren waarom de scores op een schaal van 100 zo’n scheve verhouding had. Er werd wat gewezen naar de wijnwereld, of er werden eigen legenda’s geplaatst en er werden excuses bedacht, zoals deze van een niet onbekende proever Serge Valentin:
16 - Why on a 100 scale?
Because several talented drinks experts used a 100-scale before my humble person and because sometimes even 1 point is not enough to make a difference between two 1967 Ardbegs. It’s a standard and I tend not to try to reinvent the wheel.
17 - Why don’t you use the full scale then?
I do use it. I already rated a single malt 1 point (God it was ugly). It’s just that I rarely sample supermarket blends – or malts, for that matter, or whiskies from Outer-Mongolia… But I like Scotch single malts, so no wonder most are located at the higher end of my scale. Are we the Malt Maniacs or what?
Hij verklaart hier eigenlijk dat nagenoeg alles wat hij proeft bovengemiddeld is :-/.
De ‘verwarring’ zie je ook bij de oprichter van dit forum Piet in het topic Piet @ Nut en interpretatie van Whisky scores (waar dit verhaal eigenlijk in hoort, maar waar ik weiger dit verhaal in te zetten, omdat ik de discussie nieuw level wil inblazen
).Daarin zegt hij eerst:
Doordat dit gebeurt met een nummer op een, ik ga hier uit van de veelvuldig gebruikte, schaal van 1-100, geeft dat nummer direct een absolute weergave van de kwaliteit, of beter het kwaliteitsoordeel van een persoon of panel.
En later in hetzelfde bericht:
Ik gebruik al jaren scores van Michael Jackson en kan me daar goed in vinden.
Er wordt dus (onbewust) een 1-100 schaal naast een 50-100 schaal gelegd en kan zich daar goed in vinden.
Dan naar 2007. Het jaar dat het ons zo geliefde Whiskybase.com is gestart. Opeens lag de weg open voor het ‘gepeupel’ om whisky’s te gaan raten. Hartstikke leuk natuurlijk, maar dit betekende nog meer vertroebeling van de schaal. Op Whiskybase kun je namelijk van 0 tot 100 scoren en er staat geen enkele uitleg bij. Beginnende (en geoefende) proevers raten nu whiskies naar eigen gevoel op de omgekeerd logaritmische 0-100 schaal.
Dat laatste doe ik natuurlijk ook aan mee. Maar ik twijfel steeds meer aan mijn scores. Ook ik gebruik bijna alleen maar de range 75-92. Ik had de plannen om voor eens en voor altijd over te gaan naar het volle gebruik van de 100 punten schaal (dus rapportcijfer * 10), een goede, gemiddelde whisky gewoon 65 punten te geven, en een whisky die voor mij niet voldoende is een 45. Ik had de translatie tabel al liggen. Het enige wat mij weerhield was de 2000+ ratings op Whiskybase die ik dan moest gaan omzetten.
Tot ik achter de Parker schaal kwam. Door de Parker schaal (voornamelijk de kennis dat de eerste 50 punten gratis zijn) maken wijn- en whiskyrating opeens sense. En daar stap ik nu ook op over. Mijn schaal begint nu bij 50, en tussen de 50 en 100 maak ik een normale verdeling. ‘Net voldoende’ wordt dus 75 voor mij. En dat was het al! Hierdoor hoef ik eigenlijk maar weinig scores aan te passen, en kan ik met een beter gevoel verder gaan met raten. (En nu is de formule van Breedút_Genietsje ook opeens een stuk logischer voor me
)Ik heb hier niet de illusie dat ik de rating-gebruiken van de whiskywereld kan beïnvloeden. Maar stel je eens voor dat een Whiskybase van de 0-100 punten naar een 50-100 punten schaal gaat. In de nieuwsbrief en standaard bij nieuwe aanmelders een uitleg waar de schaal vandaan komt en hoe deze gebruikt kan worden. Veel gebruikers zullen in begin hier niet op zitten te wachten, maar op deze manier worden wel veel raters geconfronteerd met een schaal die (mijn inziens) veel verdedigbaarder is dan de vrije interpretatie schaal die nu gehanteerd wordt.
Mijn Paxarete petitie is er niet doorheen gekomen bij de SWA, en maximaal 1 petitie per maand vind ik ook wel voldoende. Maar ik hoor wel graag (nogmaals, en in het licht van deze geschiedenis) jullie ideeën hierover.
.
en zelfs op meerdere flessen. Dit zijn in mijn ogen de echte flippers en kunnen wat mij betreft zo uit het systeem geknikkerd worden. Slaat helemaal nergens op wat die lui doen. Daar zou whiskybase om de zoveel tijd een filter over heemn moeten kunnen halen. Worden de scores ook weer een stuk geloofwaardiger van.....