Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Hier kun je proefnotities plaatsen, een cijfer (score) geven en vergelijken met proefervaringen van anderen. De notities zijn gecategoriseerd naar afkomst. Onderwerpen m.b.t. organoleptische eigenschappen vallen hier ook onder.
Gebruikersavatar
Piet
Moderator
Moderator
Berichten: 8300
Lid geworden op: 31 Jul 2009, 00:51
Locatie: Vught

Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor Piet » 06 Nov 2011, 16:02

Is whisky (en whiskey) of malt whisky te typeren als "hard" of "zacht".

In Nieuwe whisky-tips. Welke whisky zou je aanraden ? ontstond een aardige discussie waar ik hier graag nog even op in wil gaan.

In principe komt het er op neer dat whiskies zouden kunnen worden ingedeeld in twee groepen, namelijk: "zachte" en "harde". Hoewel zo'n indeling een handvat zou kunnen bieden voor beginnende liefhebbers en leken, bestaat deze mijns inziens niet en zou deze onze Godendrank ook geen eer aan doen en hoe handig wellicht ook, de zaak oversimplificeren. Hoe dat zo ? Verklaar u nader.

Bij een zachte whisky kan ik me nog wat voorstellen, maar dan nog wat is er dan zacht aan een zachte whisky ? De term is wel heel generiek.

Wat is dan een harde whisky ?
Het ging in het betreffende bericht om "hard" = "hardere turf whisky's". Wat kan er dan hard aan zijn ? Ik zou het niet weten omdat ik het woord in dit verband nooit zou gebruiken.
Echter, later kwam dit in de discussie:
Matti schreef:... Wat is dan eigenlijk de vakterm als tegenstelling voor zacht ('smooth') smakende whiskies? Dus eigenlijk de overkoepelende term waarmee je alle uitgesproken smakende whiskies kan vangen.

Wellicht speelt hier het generatieprobleem qua spraak en woordgebruik. Hard vind ik in deze context zo wie zo negatief klinken, en dat is toch niet de bedoeling.
Van Dale geeft veel betekenissen voor "Hard". Daaronder staan er enkele die in dit verband wel eenduidig en relevant kunnen zijn. Zoals daar zijn:
hard water - In verband met vloeistof, hier water wordt hard ook gebruikt maar alleen om water met veel kalk aan te geven en dat kan hier niet de bedoeling zijn.
streng - Een whisky zou je wellicht kunnen betitelen als streng maar voor een leek zullen gezien het a.b.v. waarschijnlijk alle whiskies dan streng zijn. Hoewel ik me dit bij een sterk geturfde dram wel voor kan stellen is het toch niet echt bruikbaar zonder de turf vermelding omdat het anders veel te vragen over laat.
hevig. Verdere uitleg in Van Dale maakt dit niet echt bruikbaar voor het doel. Echter. Het brengt wel een bruikbaar synoniem naar voren: Heftig. Bij een sterk geturfde whisky kun je zeker zeggen dat die heftig is. Maar dit dekt dan toch niet de (bedoelde) lading. Voor mij is een totaal niet geturfde Aberlour a'bunadh ook heftig, zeker als die puur wordt gedronken, en eigenlijk in niets te vergelijken met de geturfde Laphroaig 10yo die ik in zijn soort heftig vind.

Bij Wijn wordt het woord "krachtig" gebruikt om een wijn aan te duiden die zowel veel en/of een uitgesproken neus heeft als veel body (en alcohol). Bij Whisky lukt dat gewoon niet omdat het alcohol percentage hier een andere betekenis heeft. Een Cask Strength op 60% is zeker sterk maar niet noodzakelijkerwijs een krachtige whisky als geheel.
Hoewel veel termen en begrippen uit de Wijnwereld uiterst bruikbaar zijn voor proefnotities, is juist deze wat moeilijk te plaatsen.

"Zacht" is een niet scherpe whisky, dus niet heel peperig (eventueel pittig, maar dat is toch net weer anders), die vaak ook nog zacht aandoet qua mondgevoel omdat die "filmend" (mondholte bekledend) is, en eventueel enigszins zoetig bovendien. Hiervoor wordt ook wel de term "soepel" gebruikt. Een juiste combinatie van zoetig, filmend, opwekkend en niet té droog.
Een zachte whisky zal ook niet al te drogend of astringent zijn (b.v. door (té) veel hout) omdat ook dat weer niet zacht is. Zacht heeft meer betrekking op de smaak dan op de geur maar kan ook op het geheel slaan (zie ook Wat is nu eigenlijk "body" en wat "zoet" ? ).
Ook, of eigenlijk juist, een uitgesproken krachtige geturfde whisky kan heel zacht zijn. Zacht gaat dan vooral om het mondgevoel. Zachtheid is vaak een eigenschap van oudere whiskies die dan weer los staat van het al dan niet hebben van een uitgesproken geur of smaak.

Conclusie: Spreek over een "sterk geturfde", "zwaar geturfde" of "rokerige whisky" als dat bedoeld wordt.
Spreek over een "krachtige whisky" of "rijke whisky" als die zowel qua geur als smaak en afdronk ook krachtig cq rijk is. Anders is het een "lichte whisky" die nog steeds een uitgesproken neus kan hebben.
Spreek over een "delicate whisky", "subtiele whisky" of een "verfijnde whisky" als het dat is in zowel neus als smaak is. En ja ook een "zwaar geturfde" whisky kan toch verfijning hebben door complexiteit en dus zeer subtiel zijn ! Ben je daar nog ?

Dit gezegd hebbende en om een lang verhaal samen te vatten, verwijs ik naar b.v het
Smaak diagram van een aantal (Classic) Malts.
Dit heeft 4 kwadranten. Om op het hoogste niveau een whisky te beschrijven heb je dus altijd twee assen, dus twee termen nodig. Ik denk ook niet dat het met minder kan. En dit gaat dan alleen over Schots SIngle Malts uit die serie !

Over het erbij betrekken van blends, maar ook niet Schotse whiskies al dan niet Malt of Single Malt, Whiskey, Bourbon en grain-whiskies, hebben we het dan nog niet.
In The World Atlas of Whisky, Broom, NL Whisky Wereldatlas gebruikt Dave Broom dit diagram ook maar met veel meer Schotse Single Malts.
Het feit dat hij in dit boek met een aantal "smaakvelden" komt en dat David Wishart in zijn boek Whisky geclassificeerd 10 clusters nodig heeft geeft wel aan dat een tweedeling echt niet haalbaar is.
0 x
Piet, voor whisky-intimi Peat in de Zen-tuin.

Gebruikersavatar
Matti
Moderator
Moderator
Berichten: 4407
Lid geworden op: 25 Okt 2011, 23:00
Locatie: Zutphen

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor Matti » 07 Nov 2011, 00:41

We hebben wel een snaar geraakt geloof ik hè? ;)

Heldere uitleg, waarvoor dank!

p.s. Ik denk dat inderdaad een generatieprobleem/taalvernieuwing mede aan de grondslag ligt van het wederzijds onbegrip: 'hard' wordt binnen mijn vriendenkring inderdaad (o.a.) gebruikt in de definitie van 'heftig'.
0 x
Matthijs, whiskynerd.

Blogt zo af en toe via The Lyne Arm

Gebruikersavatar
JayDie
Moderator
Moderator
Berichten: 6750
Lid geworden op: 31 Jul 2009, 19:49
Locatie: Gennep

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor JayDie » 07 Nov 2011, 10:46

Sowieso vind ik de termen "zacht" en "smooth" altijd een beetje apart... Zacht noem ik wanneer het een makkelijk drinkbare whisky is: subtiele smaken, geen kruidigheid als peper en prikkelingen als gember. Een Lowlander is - mijn inziens - vaak "zacht", "smooth", "easy to drink".

Ik zie onze Zuiderburen ook wel eens "straf" noemen. Ik denk dan aan een Whisky die spicy (als kruidig, peper, gember) is of hoog in de alcohol zodat je het op het hoesten en proesten zet :gnif Zo'n whisky waarbij je mond vertrekt van de alcohol.

Maar... mijn ervaring als je een goedkope blend pakt, van 'maar' 40%, is de kruidigheid / alcohol vaak meer aanwezig dan eentje van bv. 60% die je bij wijze van zo weg drinkt! :o

Ik denk dat het ook persoonlijk is: hoe gevoelig zijn je smaakpapillen? Iemand die nooit whisky drinkt en een - voor mij - zachte Lowlander drinkt, wordt aangevallen door de 40% alcohol en proest het nog uit!

Tsja... :Scratch
0 x
Slainte Mhath ([Slawncha-Va]), John

Afbeelding / Twitter: JayDieNL / Hobbybrouwer / Untappd / Hobbybrouwerij Jusk!

Gebruikersavatar
JayDie
Moderator
Moderator
Berichten: 6750
Lid geworden op: 31 Jul 2009, 19:49
Locatie: Gennep

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor JayDie » 21 Mar 2013, 11:08

JayDie schreef:Ik zie onze Zuiderburen ook wel eens "straf" noemen. Ik denk dan aan een Whisky die spicy (als kruidig, peper, gember) is of hoog in de alcohol zodat je het op het hoesten en proesten zet :gnif Zo'n whisky waarbij je mond vertrekt van de alcohol.

"Heet"?
0 x
Slainte Mhath ([Slawncha-Va]), John

Afbeelding / Twitter: JayDieNL / Hobbybrouwer / Untappd / Hobbybrouwerij Jusk!

Gebruikersavatar
Willem vd K
Whisk(e)y goeroe
Whisk(e)y goeroe
Berichten: 1299
Lid geworden op: 23 Jan 2013, 15:34
Locatie: Nijkerk, Gld

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor Willem vd K » 21 Mar 2013, 12:32

JayDie schreef:
JayDie schreef:Ik zie onze Zuiderburen ook wel eens "straf" noemen. Ik denk dan aan een Whisky die spicy (als kruidig, peper, gember) is of hoog in de alcohol zodat je het op het hoesten en proesten zet :gnif Zo'n whisky waarbij je mond vertrekt van de alcohol.

"Heet"?

Zoiets... Toch vind ik peperig/spicy niet hetzelfde als "heet" zoals ik het bij Maker's Mark ervaarde. De bekende peper noot in Talisker is een lichtelijke prikkeling die vergelijkbaar is met die van zwarte peper. Vandaar die omschrijving. "Heet" is een whisky die een soort giftige, branderige, zeer zeker geen prettige tinteling in je mond geeft. Dat heeft volgens mij niet zozeer met de (relatieve) hoeveelheid alcohol te maken, maar meer met de samenstelling van deze alcohol. Ik ben geen scheikunde expert, maar voor zover ik weet is alcohol een verzameling vluchtige stoffen, toch? Waarbij ethanol de prettig drinkbare is. Maar bij een verkeerde destilatie (ik denk te snel bijvoegen van de foreshots) komen ook de hoog vluchtige stoffen mee (zoals aceton) die wij in onze mond ervaren als beitend. Dat is - dat denk ik althans - wat ik zou omschrijven als "heet".

Als iemand hier meer technische onderbouwing voor heeft, of mij kan corrigeren als ik fout zit, be my guest! :goedgedaan
0 x
BAM! - ook op Facebook

Gebruikersavatar
OmeAnne
Senior
Senior
Berichten: 194
Lid geworden op: 08 Mar 2013, 11:29
Locatie: Aldeboarn

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor OmeAnne » 21 Mar 2013, 13:07

Als ik de term zacht voorbij zie komen als er een whisky besproken wordt, denk ik automatisch (terecht of onterecht) aan een whisky die niet te veel en te lang brand als je hem door de keel voelt gaan. Die makkelijk weg drinkt, niet al te hoog alcohol percentage en op 1 of andere manier een soort van allemans vriend, niet TE uitgesproken.
0 x
Afbeelding

Gebruikersavatar
-Roy-
Top bijdrager
Top bijdrager
Berichten: 697
Lid geworden op: 14 Okt 2013, 08:09

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor -Roy- » 17 Okt 2013, 15:34

Bij "zacht", zeker op de manier waarop ik de term nog wel eens hoor in films, denk ik vooral aan een oude whisky. Ik denk dat de term in zijn algemeenheid vaak wordt gebruikt in de zin van "goed" (vooral als in: "niet goedkoop").

Maar deze discussie vind ik leuk omdat er voorbeelden worden genoemd en iets over de whisky's wordt gezegd.
0 x

Mel
Top bijdrager
Top bijdrager
Berichten: 522
Lid geworden op: 21 Mar 2013, 12:15

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor Mel » 02 Nov 2013, 19:35

Ik heb een vraag nav de Longmorn 12 43% die ik heb aangeschaft. Deze ervaar ik als zeer subtiel en zacht. Ik moet echt mn best doen om verschillende smaken te ontwaren. Ook de afdronk vindt ik vrij kort. Er blijft ook niet veel geur in het glas hangen ook.

Nu heb ik tijdens een masterclass eens een stuk of 5 whisky's naast elkaar geproefd, van jong naar oud. De jongere whisky's waren explosiever dan de oudere variant. Des te ouder, des te subtieler. De oude whisky's zijn echter een stuk duurder. De harde randjes zijn daar dan ook van af.

Mijn vraag is eigenlijk, verlies je dan ook niet wat qua smaken? Ik geniet (momenteel) toch van de whisky's die me een smaaksensatie geven. Vandaar dat de Longmorn me toch wat tegen valt. Toch lees ik overwegend positieve verhalen over deze whisky. Ik heb dus het idee dat ik wat "mis". Is het een kwestie van wennen? Ik ben dan ook onervaren met echt oude whisky's. Op festivals proef ik deze wel. Soms denk ik dan.....die jongere variant geeft meer smaak.... Of is dat toch een kwestie van oefenen?
0 x
Afbeelding

Gebruikersavatar
Matti
Moderator
Moderator
Berichten: 4407
Lid geworden op: 25 Okt 2011, 23:00
Locatie: Zutphen

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor Matti » 02 Nov 2013, 20:16

Ik denk dat je een logische ontwikkeling doormaakt, Mel. Heel algemeen gesproken gaat het vaak zo dat mensen die met een ongeoefende smaak binnenkomen (ik herken het bij mijzelf, maar het verhaal lijkt vrij algemeen) een voorkeur hebben voor de heftig smakende whiskies (sherry, turf). Naarmate je smaak zich verder verfijnt (en dat gebeurt gegarandeerd, naarmate je steeds meer proeft) leer je de subtielere smaken waarderen en verschuift bij veel mensen de voorkeur naar whiskies waar niet één smaak de boventoon voert.

Vaak is het zo dat oudere whiskies meer 'lagen' (complexiteit) bevatten, maar minder explosiviteit van smaak (uitzonderingen zijn er natuurlijk altijd). Oftewel: er zitten juist meer smaken in, maar die zijn minder makkelijk te detecteren.

Voor wat betreft de prijs: die is in de basis direct gerelateerd aan leeftijd (whisky die langer ligt moet meer geld opbrengen om dezelfde opbrengst voor de fabrikant te leveren).

Overigens ben ik zelf een beetje een buitenbeentje in de zin dat ik whisky van meer dan 20-25 jaar zelden lekkerder vind dan jonge explosieve whiskies. De consensus lijkt te zijn (als je bijvoorbeeld kijkt naar de scores op whiskybase) dat oudere whisky gemiddeld genomen betere whisky is.
0 x
Matthijs, whiskynerd.

Blogt zo af en toe via The Lyne Arm

Gebruikersavatar
Piet
Moderator
Moderator
Berichten: 8300
Lid geworden op: 31 Jul 2009, 00:51
Locatie: Vught

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor Piet » 02 Nov 2013, 21:35

Mel schreef:Ik geniet (momenteel) toch van de whisky's die me een smaaksensatie geven.

Los van hetgeen Matthijs schrijft over "leren waarderen", wat zeker een belangrijke rol speelt, heeft wat je aangeeft ook te maken met het verschil tussen uitgesproken en ingetogen of krachtig en meer genuanceerd vooral in de geur en het (mond) aroma.
Voor mij slaat "zacht" of "smooth" vooral op het mondgevoel. Een heel uitgesproken Islay als Laphroaig kan nog steeds heel zacht zijn in de mond en op afronk, juist door het vaak aanwezige zoet-element.
Een whisky die in de neus heel subtiel of ingetogen is kan juist in de mond heel scherp zijn, niet in de laatste plaats door een hoog abv. Maar even zo vaak is een whisky op vatsterkte (=> 50%) juist veel zachter dan een op 40%.

Echter kan een whisky ook gewoon "eenvoudig" en ingetogen zijn, dus niet complex, en geen krachtige geuren of aroma's bevatten. Dat is vaker het geval bij jongere dan bij ouder whiskies. Dat is óók vaker zo bij jongere standaard-range OB-whiskies (malt of blend), en wellicht ook bij die Longmorn 12, 43% (die ik niet ken).
Wat er niet in zit komt er niet uit.
0 x
Piet, voor whisky-intimi Peat in de Zen-tuin.

Mel
Top bijdrager
Top bijdrager
Berichten: 522
Lid geworden op: 21 Mar 2013, 12:15

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor Mel » 03 Nov 2013, 14:19

Bedankt voor de reacties. Mbt de Longmorn is het nu de vraag of het gewoon een vlakke whisky is of niet. Ik kwam voor de 16 yr van Signatory maar toch werd met de 12yr van Gordon Macphail me aangeraden. Dus wellicht is het een kwestie van nog meer vertrouwd raken met deze fles. Ik kom er vanzelf wel achter. Voor een 12 jarige was hij best prijzig trouwens 45 euro vs de 16 jarige (40 euro).

Qua oudere leeftijd ga ik denk ik de glendronach 21 parliament proberen. Die is nog redelijk betaalbaar voor een 21 jarige. Kan ik die mooi eens naast de 8 en de 15 jaar zetten ter vergelijking.
0 x
Afbeelding

Gebruikersavatar
Piet
Moderator
Moderator
Berichten: 8300
Lid geworden op: 31 Jul 2009, 00:51
Locatie: Vught

Re: Zachte (smooth) whisky, harde whisky en meer

Ongelezen berichtdoor Piet » 03 Nov 2013, 14:40

Mel schreef:Ik kwam voor de 16 yr van Signatory maar toch werd met de 12yr van Gordon Macphail me aangeraden. ..... Voor een 12 jarige was hij best prijzig trouwens 45 euro vs de 16 jarige (40 euro).

Tsja, en hoe goed is dat advies ? Ik ben menig keer geadviseerd door een slijters of ander personeel in de winkel, die zelf echt nog nooit whisky hadden gedronken. En dan speelt er wat anders dan klantgericht (ervarings)deskundig advies.
0 x
Piet, voor whisky-intimi Peat in de Zen-tuin.


Terug naar “Proefnotities, "Tasting notes" en organoleptische onderwerpen”

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 1 gast