Invloed van vat of spirit

[Rozenbankje]

Een tijdje terug had ik een discussie over finishes van whisky.
We hadden een rijtje whisky geproefd die allemaal op wijnvaten gefinished waren.
Het oordeel was unaniem dat het eigenlijk geen van alle lekkere whiskies waren.
Ik merkte op dat de Sauternes nog wel te drinken was, waarop een ander zei; de wijn ja, de whisky niet.
Waarna ik me afvroeg in hoeverre dat dan opgaat voor sherry of bourbonvaten.
Nou is mijn vraag, kunnen jullie onderscheid proeven tussen de spirit en de invloed van het vat, hoe uit zich dat, en nemen jullie dat mee in je beoordeling?
En heeft iemand een voorbeeld van slechte spirit op een prima vat of andersom?

[Maurice_Casqueteer]

Heb nog wel wat goeie spirit staan van Wolfburn, dan kan je het proeven

[Matti]

Zeker kan je dat proeven, maar het vereist wel een behoorlijke hoeveelheid ervaring om de twee invloeden uit elkaar te kunnen trekken voor alle variaties binnen de whisky.

De invloed van het vat is vaak het makkelijkst te herkennen: kort door de bocht cocos, sinaasappel en vanille voor ex-bourbon, rood fruit en kruidigheid voor Europees eiken sherryvaten, zoetheid en een ander soort kruidigheid van ex-port, ...

De spirit is bij sommige destilleerderijen erg herkenbaar (voor mij zijn dat bijvoorbeeld Springbank, Bruichladdich, Laphroaig, Clynelish) en voor anderen heel lastig. Vaak zijn de destilleerderijen die zogenaamde 'heavy' spirit maken (spirit waarin zwaardere smaken zijn meegekomen in tegenstelling tot spirit die voornamelijk heel fruitig is) beter herkenbaar.

Ik vind het lastig iets algemeens te zeggen over wat een spirit nu precies bijdraagt: bij Clynelish is dat voornamelijk een waxy mondgevoel, bij Bruichladdich een vegetaal randje, bij Springbank een soort natte krant / motorolie, maar dát het in vrijwel alle whisky een bijdrage levert aan de uiteindelijke aroma's staat voor mij buiten kijf. Proef maar eens wat jonge graanwhiskies, dan is de single malt spirit ineens opvallend door zijn afwezigheid.

[Rozenbankje]

Natuurlijk herken ik in veel whiskies wel een typerend karakter.
Beste voorbeeld daarvan voor mij is Bowmore.
Waar ik soms wel moeite heb om blind onderscheid te maken tussen (jonge) Lagavulin of Laphroaig, pik ik een Bowmore er vaak wel tussen uit.
Maar laat ik het eens anders stellen: deze week dronk ik 2 Glendronachs uit 1995, de één een rating van 87, de ander 91.
Beide waren volgens mij PX vaten.
Ontstaan er grote verschillen in spirit in zo'n korte tijd, of is dit volledig verschil in vat?

[Matti]

Het is de interactie tussen spirit en vat wat de aroma's produceert, maar in de situatie die jij beschrijft proef je de verschillen die voortkomen uit het verschil in vat (en eventueel verschillen in opslag).

Het huidige destillatie proces is dermate gecontroleerd dat je er wel vanuit mag gaan dat de spirit van een destilleerderij altijd hetzelfde is (of met zeer kleine variaties). Hoe minder gecontroleerd het proces, hoe meer variatie in spirit mogelijk is.

[WhiskyDudes]

Bij Glendronach wordt er bewust gestreefd naar duidelijke verschillen in single casks, je kunt er gerust vanuit gaan dat alle whisky met dezelfde distillatie datum exact dezelfde spirit is.
Het is ook niet zo dat die 1995'ers hun hele leven op hetzelfde vat hebben gelegen: van Glendronach is bekend dat ze hun single casks op een moment vatten en dan minimaal 6 maanden finishen op een vatttype. Dus daar kan Billy Walker sturen naar het te verwachte resultaat en hij heeft natuurlijk ook te maken met het feit dat er wel eens een behoorlijk zwavel vat tussen kan zitten. (Dat komt nogal eens voor bij Glendronach) Die wordt natuurlijk vermengd met andere vaten want wegspoelen gebeurt natuurlijk niet!
Er zijn vrij extreme single casks qua smaak, zo heb je de 1996 cask 1482 (die heb je net op zag ik) wat een behoorlijk extreem flesje is. Maar wel ontzettend goed. Terwijl de 1995 cask 4400 veel subtieler is.

[Rozenbankje]

Ik nam Glendronach even als voorbeeld, dat ze vaten samenvoegen en finishen op een ander vat weet ik.
En die #1482 is inderdaad heftig!
Maar zo lekker

[caskstrength]

In gebruik van turf kun je distilleerderijen ook herkennen, al moet ik toegeven dat ik het onderscheid in sommige gevallen erg moeilijk vind. Ik merk wel het verschil tussen de distilleerderijen uit de Highlands, die turf hebben gebruikt, en de Islays. In het eerste geval is het een meer droge turf, in het tweede geval eerder natte en ziltige turf.
Ook is bij Jura, Tobermory en Bladnoch het geturfde water dat is gebruikt redelijk herkenbaar.

Verder merk ik nog wel eens dat ik voor mij ongewenste elementen in een distillaat proef, die volgens mij resultaat van de distillatie zijn. Een voorbeeld is een flinke caramelsmaak bij Glenrothes.

Tenslotte kan zwavel tricky zijn, want het kan een resultaat zijn van jonge whisky (de zwavel is nog niet helemaal aan de spirit onttrokken) of het kan het gevolg zijn van rijping op (zware) sherryvaten.

Serge Valentin noemt wel wat karaktereigenschappen op zijn site. Verder vond ik ook het boek Whiskypedia van Charles MacLean wel interessant. Hij geeft per distilleerderij aan welk karakter de whisky heeft. Daarbij beschrijft hij soms ook het karakter van de new make of jonge expressies.

[Jeremiah]

Interessante vraag! Zelf probeer ik altijd onderscheid te maken tussen de invloed van de spirit en het vat. Soms merk je dat een zwaar sherryvat veel overneemt, terwijl bij een goede spirit subtiele vatinvloeden mooier in balans zijn. Ik proef dus zeker het verschil en neem dat mee bij mijn beoordeling. Een voorbeeld? Een goedkope grain whisky uit een prachtig PX-vat: veel zoet en rozijnen, maar je mist diepte, omdat de basis niet sterk genoeg is. Andersom gebeurt ook: mooie spirit, maar vlak vat geeft weinig extra’s.