Afgelopen week heb ik eindelijk wat tijd (en zin) gehad om hier iets meer in te duiken. Is het echt zo dat het ABV van Bunnahabhain uit 1989 zo veel lager ligt? Wat zou de reden hiervoor kunnen zijn?
Om dit te onderzoeken heb ik data vergaard uit (hoe kan het ook anders) Whiskybase.com. Ik heb alle vat sterkte Bunnahabhains geselecteerd met vintages 1985-1991. Van de directe jaren voor 1985 en na 1991 waren niet genoeg vaten gebotteld om de scope uit te breiden.
Dit resulteerde in een set van 376 vat sterkte Bunnahabhain om me te spelen.
Nadat ik de gemiddelden per jaar in een tabelletje en grafiekje had gezet, viel me meteen op dat 1989 inderdaad buitenbeentje is qua gemiddelde ABV. Zie hiervoor deze grafiek en tabel:
- Bunna1989Table.PNG (8.34 KiB) 3262 keer bekeken
- Bunna1989Graph.PNG (11.68 KiB) 3262 keer bekeken
1989 heeft een gemiddeld ABV van 46.3% (toevalligerwijs het percentage waar de meeste OB’s op gebotteld worden), waar de rest van de jaren een gemiddelde van 51.0% heeft. Een verschil van bijna 5 procentpunt. Het is ook te zien dat dit een tijdelijk fenomeen is omdat 1990 en 1991 wel weer gewoon rond het gemiddelde liggen.
(Let op: vanaf het komende stuk ga ik nogal wat aannames maken. Daar ben ik mij van bewust)
We kunnen dus bevestigen dat het gemiddelde ABV van de whisky uit 1989 inderdaad significant lager ligt dan het ABV uit de omliggende jaren. Maar hoe zou dit zo gekomen kunnen zijn? Het lijkt mij sterk dat Bunnahabhain dat jaar inferieure (slecht gedichte) vaten heeft gebruikt. Of de vaten op totaal andere plekken heeft bewaard voor de volledige levensduur. Daarnaast, bijna alle Bunna’s uit de set zijn van onafhankelijke bottelaars, dus de vaten lagen waarschijnlijk verspreid door het land (net zoals de andere vintages).
Nee, gegeven de consistente data moet het ‘probleem’ bij de distilleerderij zelf liggen. En de enige variabele die dan overblijft is de entry proof, dat wil zeggen, het ABV waarmee de spirit het vat ingaat. Normaal gesproken (voor makkelijkere verhandelbaarheid en standaardisatie) worden vaten gevuld met een spirit afgewaterd tot 63.5%.
Mijn theorie is dat Bunnahabhain, met welke reden dan ook, deze standaard tijdelijk heeft losgelaten in (of gedeeltelijk rond) 1989.
Wat ook nog het vermelden waard is, is dat 1989 het enige jaar is in die periode waar er (licht) geturfde Bunnahabhains te vinden zijn. Verder zijn er alleen geturfde Bunna’s van voor 1964, uit 1997 en vanaf 2003 te vinden. Ze waren dus duidelijk aan het experimenteren dat jaar.
Goed. Laten we stellen dat Bunnahabhain in 1989 inderdaad een lagere entry proof gebruikte. Kunnen we eruit komen welk percentage ze dan gebruikte? Laten we aannemen dat de vaten uit de overige jaren wel op de normale 63.5% gevuld zijn. En het verschil in gemiddeld 5 procentpunt. Kan dat betekenen dat in 1989 de vaten op 58.5% gevuld zijn?
Misschien iets te kort door de bocht. Laten we wat meer data in ogenschouw nemen. Namelijk de leeftijd van de whiskies. Als we per whisky de leeftijd, het ABV in de fles en de (aangenomen) entry proof van 63.5% nemen, kunnen we het ABV verlies per jaar uitrekenen. Dit heb ik voor alle whiskies uit de set gedaan, behalve die uit 1989, en ben zo op een gemiddeld ABV verlies per jaar uitgekomen.
Dit getal heb ik losgelaten op de gemiddelde ABV en leeftijd van 1989 en ben zo op een geschatte entry proof voor 1989 uitgekomen:
Average ABV 1989 46.3 A
ABV loss per year (ex 1989) (lineair) 0.55881 B
Average age 1989 24.2 C
Estimated entry proof 1989 59.82 a+(b*c)
Ik kom uit op een verwachte entry proof van 59.82%. Een getal wat eng dicht tegen het mooi ronde 60% aanligt. En ik vond dit een mooie stelling om mijn hypothese mee af te ronden: Bunnahabhain vulde haar vaten in 1989 met een entry proof van 60%.
Echter…
Ik ben er op gewezen dat de afname van het alcohol percentage samenhangt met de aanwezige hoeveelheid alcohol. Het ABV zal dus niet, zoals ik in mijn berekeningen vanuit ga, lineair afnemen, maar exponentieel. Dat vereiste dus een andere berekeningsmethode. De persoon die mij hierop wees was ook zo vriendelijk om dit door te rekenen op mijn set.
De exponentiele afname van ABV is weer berekend over de set exclusief 1989 en losgelaten op op de gegevens van 1989. Dit leverde een verwachte entry proof in 1989 op van 58.88%:
Average ABV 1989 46.3 A
ABV loss per year (ex 1989) (exponential) 0.0098397 B
Average age 1989 24.2 C
Estimated entry proof 1989 58.88 A/((1-B)^C)
Wel moet hierbij gezegd worden dat de set in 1989 een behoorlijke deviatie vertoont. Mogelijk veroorzaakt doordat de afwijkende entry proof niet exact in heel 1989 is aangehouden.
Mijn voorlopige conclusie is van dit onderzoek is nu dat Bunnahabhain in 1989 weldegelijk een lager entry proof aanhield, maar dat we weinig over het exacte ABV kunnen zeggen. Behalve dat het hoogstwaarschijnlijk onder de 60% heeft gelegen.
Ik heb mijn bevindingen ook naar de distilleerderij gestuurd, in de hoop dat ze mijn verhaal kunnen bevestigen en wellicht wat meer achtergrond informatie kunnen geven.
Ik houd jullie op de hoogte!
